Катонқарағай және Зайсан аудандарында салынып жатқан екі жаңа әуежай өңірдің көлік картасын түбегейлі өзгертпек. Әуе қатынасының ашылуы Шығыс Қазақстан облысында ғана емес, бүкіл елде туризмді дамытуға серпін береді, деп хабарлайды Altainews.kz тілшісі.

Еске сала кетейік, Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың тапсырмасына сәйкес Зайсан, Катонқарағай және Кендірлі курорттық аймақтарында үш жаңа әуежай салынбақ. Бұл үш әуе айлағының құрылысы 2025 жылы басталды. Шығыс Қазақстан облысы бірден екі нысан нөлден салынып жатқан алғашқы өңір болып отыр. Олар жай ғана әуе алаңдары емес, болашақта өңірлік дамудың жаңа логистикасын айқындайтын «инфрақұрылымдық хабтар» ретінде қарастырылуда.

Ішкі туристік және логистикалық бағыттарды дамыту – Президент өзінің «Әділетті Қазақстан: заң және тәртіп, экономикалық өсім, қоғамдық оптимизм» атты Жолдауында атап көрсеткен басым бағыттардың бірі. Шығыс Қазақстандағы туристік әлеуеті жоғары өңірлер – Зайсан мен Катонқарағайда әуежайлардың бой көтеруі олардың мүмкіндіктерін арттыруға және инвестициялық тартымдылығын күшейтуге үлкен қадам болмақ.

Катонқарағай: Алтай аспанына жол ашылады

Катонқарағай ауданы – Қазақстанның ең көрікті өңірлерінің бірі, жыл сайын мұнда 100 мыңға дейін турист келеді. Қазіргі кезде Өскеменнен бұл жаққа асфальтсыз жолдар мен таулы серпантиндер арқылы жету үшін шамамен 6-7 сағат уақыт кетеді, оның өзі жақсы көлікпен жүргенде. Дегенмен «қиын жол адамдарды тоқтатпайды». Жаңа әуежай Белқарағай мен Өрнек ауылдарының арасында, Өскемен – Рахман қайнары автожолы маңында орналасатын болады. Катонқарағай ауылына дейінгі қашықтық – 25 шақырым, Үлкен Нарын ауылына дейін – 62 шақырым. Бұл қазіргі жағдайды едәуір өзгертпек әрі жолға кететін уақытты қысқартпақ.

Құрылыс жұмыстары жер қазу жұмыстарынан басталды. Тұрақсыз топырақ ауыстырылып, бірнеше қабат негіз төселді, терминалдар, қоймалар мен перрондарды монтаждауға дайындық жүргізілуде. Жобаға сәйкес ұшу-қону жолағының ұзындығы 2200 метр болады және болашақта кеңейту мүмкіндігі қарастырылған. Бұл аймақтық Bombardier Q400, ATR-72 сияқты әуе кемелерін қабылдауға жағдай жасайды.

Катонқарағай ауданындағы әуе айлағы 266 гектар аумақта салынып жатыр. Әуежай өңірдің климаттық және географиялық ерекшеліктерін ескере отырып жобаланған. Мұнда толыққанды инфрақұрылым құрылады: 4 әуе кемесіне арналған перрон, рульдік жолдар, 4 мың шаршы метрге дейінгі аэровокзал, командалық-диспетчерлік пункт, авариялық-құтқару қызметі, зертханалық-өндірістік корпус, сондай-ақ қажетті радионавигациялық және метеорологиялық жабдықтар орнатылады. Әуежайдың өткізу қабілеті сағатына 150 жолаушыға дейін жетпек, бұл аймақ үшін оңтайлы көрсеткіш саналады және тұрақты әуе қатынасына негіз қалайды.

Катонқарағай ауданының демалыс орындары қазақстандықтармен қатар шетелдік туристер арасында да жоғары сұранысқа ие. Алдағы бес жылда туристер ағыны жылына 100 мыңнан 250 мың адамға дейін өседі деп күтілуде. Жоспарланған рейстердің ішінде ел ішіндегі бағыттар – Астана, Алматы, Өскемен және Семейге, сондай-ақ халықаралық бағыттар – Қытай мен Ресейге қарастырылып отыр.
Дәл осындай әуе қатынасының ашылуы Шығыс Қазақстанның інжу-маржаны – Катонқарағай мен көршілес Үлкен Нарынның туризмін дамытуға қуатты серпін бермек. Қазір туристер мұнда негізінен радон көздері, маралдың емдік пантасы және көркем таулы табиғат үшін келеді. Әуежай іске қосылғанда бұл сапар бірнеше сағатқа ғана созылады, бұрынғыдай бір күн уақыт алмайды. Әуежайдың ашылуымен туристер ағыны артып қана қоймай, жүздеген жаңа жұмыс орны пайда болады, демалыс базаларына, қонақ үйлерге және сервистік қызметтерге сұраныс едәуір өседі. Оның үстіне кейбір жергілікті тұрғындар қазірдің өзінде әуежай мен оған ілеспе инфрақұрылымның құрылысында жұмысқа орналасқан.

Зайсан: шекаралық мүмкіндіктер

Зайсанда әуежай бұрынғы әскери аэродромның орнына, Сәтпай ауылы маңында салынып жатыр. Бұл нысан Омбы – Майқапшағай трассасына жақын орналасқан, Зайсан қаласынан 25 шақырым, Ақжар ауылынан 85 шақырым қашықтықта. Жоспар бойынша ұзындығы 2200 метрлік ұшу-қону жолағы салынып, болашақта кеңейту қарастырылған. Ол Q400, ATR 42/72, CRJ200 сияқты әуе кемелерін қабылдауға мүмкіндік береді.

Мұнда басты мақсат – шекаралық туризм мен сауда. Әуежайдың іске қосылуы шекара маңы туризмін дамытудың және сауда байланыстарын нығайтудың маңызды буыны болмақ. Алғашқы кезеңде ел ішіндегі тұрақты рейстер ашылады (Өскемен, Алматы, Астана қалаларына), кейіннен халықаралық бағыттар – Қытайдың Үрімжі, Алтай және Қанас көліне дейін ұшақтар қатынайды. Қазіргі уақытта бұл ауданға жылына 20 мыңнан астам турист келеді, ал инфрақұрылым жақсарған соң және әуежай ашылғаннан кейін туристер ағыны 4-5 есе өседі деп болжануда. Бұл жергілікті қонақ үйлер мен демалыс орындарының жүктемесін бірнеше есе арттырады және жаңа бизнестің дамуына серпін береді.

Әуежаймен бірге Зайсан ірі логистикалық торапқа айналуы мүмкін. Сатпайдағы әуежайдың орналасуы және Қалбатау – Майқапшағай жолының реконструкциясы ірі логистикалық хаб құруға негіз болады. Сонымен қатар Тұғыл ауылында өзен портының құрылысы жоспарланған – жүктер автокөлікпен жеткізіліп, ары қарай Ресей арқылы Солтүстік мұзды мұхитқа өзенмен тасымалданады. Бұл Қытай – Қазақстан – Ресей бағытына жаңа мүмкіндік ашып, әуежайдың көліктік орталық ретіндегі маңызын арттыра түспек.

Шығыс Қазақстан облысының әкімі Нұрымбет Сақтағановтың айтуынша, жобаны жүзеге асыру өңірге туризмді және экономиканың басқа да салаларын дамыту тұрғысынан үлкен мүмкіндік береді. Әуежайлар облыстың бірнеше ауданын байланыстырып, тұрақты жүк және жолаушы тасымалын қамтамасыз етеді, тауар айналымын арттырады, жергілікті бизнесті дамытуға жаңа серпін береді. Бұл өз кезегінде экономиканың өсуіне және халықтың өмір сапасын жақсартуға ықпал етеді.

Болашақтың көкжиегі

Алдағы жылдары бұл жобалар күткен нәтижесін беруге тиіс. Жоспар бойынша Катонқарағай мен Зайсанға алғашқы тұрақты әуе рейстері 2026 жылы ашылады. Кейіннен маршруттық желі кеңейтіліп, ішкі бағыттардан бөлек (Астана, Алматы, Өскемен) Қытайға да ұшулар қолға алынбақ. Сонымен қатар әуе компаниялары жолаушы ағынын қалыптастыру үшін ұшақтарды дайындап, субсидияланатын тарифтерді бекітуге кірісуі қажет. Әуежайларға және демалыс аймақтарына апаратын жолдарды, сондай-ақ шекара маңы логистикасын жақсартуды жалғастыру да маңызды.
Жаңа әуежайлар Шығыс Қазақстанға жаңа «әуе қақпасын» ғана ашпайды, сонымен бірге алыс жатқан аумақтарды ұлттық және халықаралық бағыттарға интеграциялайды. Өңір халқы мен кәсіпкерлері көлік мәселелерін әлдеқайда жылдам шеше алады: туристер Алтай көлдері мен шипажайларына бірнеше сағат ішінде жетсе, кәсіпкерлер тауарларын жедел жөнелте алады.

Ал одан әрі не болмақ? Әуежайлар іске қосылғаннан кейін өңір тұрақты өсімді қамтамасыз етуге тиіс – қабылдау мүмкіндігін және рейстер санын кеңейту, туристік салаға инвесторларды тарту, инфрақұрылымды жетілдіру қажет. Әсіресе жол бойындағы сервисті және автотрассаларды жақсарту басты назарда болады. Шығыс Қазақстан алдағы уақытта серпіліс жасап, болашақ дамуға берік негіз қалап бере алады.
Зайсан мен Катонқарағайдағы жаңа әуежайлар туризм мен экономиканың нағыз локомотивіне айналып, өңірді тек Қазақстан үшін ғана емес, шетелдік қонақтарға да ашып береді.

Дамир Омаров

Фото: Көлік министрлігі