Алдағы вегетациялық кезеңде оңтүстік өңірлерде суармалы судың тапшылығы 1 млрд текше метрге жетуі мүмкін. Бұл туралы Үкімет отырысында баяндалды. Шардара су қоймасына келетін ағын су 43%-ға төмендеді, ал Нарын-Сырдария каскадының ірі резервуарларындағы қорлар былтырғы көрсеткіштерден 3,8 млрд текше метрге аз. Осыған байланысты суару маусымының тұрақты өтуін қамтамасыз ету үшін Үкімет су ресурстарын қатаң реттеуге көшуде, деп хабарлайды Altainews.kz ел Үкіметіне сілтеме жасап.

Тәуекелдерді болдырмау үшін Ауыл шаруашылығы министрлігі мен Су министрлігі жақын арада суды пайдаланудың нақты лимиттерін анықтайды. Фермерлерге егістіктердің құрылымын өзгерту ұсынылды, көп күтімді қажет етпейтін дақылдарға ден қою қажет. Сондай-ақ, әр облыста ылғал сақтайтын инновациялық препараттарды сынау үшін тәжірибелік учаскелер бөлу жоспарлануда. 2026 жылдың вегетациялық кезеңінде келетін болжамды су ағыны небәрі 1-1,5 млрд текше метрге бағаланып отыр. Бұл 1 млрд текше метрге дейін тапшылық қаупін тудырады. Бірқатар облыстарда 2025 жылы ылғал көп қажет ететін дақылдарды қысқарту бойынша жоспарлы көрсеткіштер орындалмаған.

Олжас Бектенов әкімдерге суды көп қажет ететін дақылдардың үлесін қысқарту арқылы егіс құрылымын әртараптандыруды тапсырды. Үкімет басшысы су тапшылығы жағдайында сумен қамтамасыз ету мәселелерін шешу үшін кешенді шаралар қабылдау қажеттігін атап өтті. Егіс алқаптарының құрылымын әртараптандыруға баса назар аударылды.

Премьер-министр басты міндет суды көп қажет ететін дақылдардың үлесін қысқарту және су үнемдеу технологияларын енгізу екенін атап өтті. Өңір әкімдіктері мен уәкілетті мемлекеттік органдар егіс алқаптарының құрылымын әртараптандыру бойынша индикаторлардың мүлтіксіз орындалуын қамтамасыз етуі қажет. Су ресурстары министрлігі бекітілген лимиттерден тыс су беру жағдайларының алдын алуы тиіс.

Аталған мәселе Премьер-министр тікелей бақылауында.

Облыс әкімдеріне 2026 жылғы вегетациялық маусымға дайындық аясында коммуналдық меншіктегі гидротехникалық нысандар мен ирригациялық каналдарға жөндеу жұмыстарын жүргізу тапсырылды.

Сондай-ақ, 2026 жылдың шілдесінде Шардара топтық су құбырының құрылысы аяқталады, бұл қала тұрғындарын ауыз сумен үздіксіз қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Аталған мәселе Премьер-министрдің бақылауында.

Су ресурстары және ирригация министрлігіне, шекара маңындағы өңірлердің әкімдіктеріне қажетті су көлемінің дер кезінде келуін қамтамасыз ету үшін көршілес мемлекеттермен тығыз жұмыс жүргізу тапсырылды.

Премьер-министрдің орынбасары Қанат Бозымбаев еліміздің оңтүстік өңірлері бойынша су тапшы кезеңнің жалғасып жатқаны расталғанын: Шардара су қоймасына су келуі 43%-ға, Нарын – Сырдария каскадындағы су көлемі 3,8 млрд м3 төмендегенін баяндады. 2026 жылғы вегетациялық кезеңге болжамды су келуі 1-2 млрд м3 деп бағаланып отыр, бұл 1 млрд м3 дейін тапшылық қаупін тудырады.

Жамбыл облысында су қоймалары тек 41%-ға толды. 2025 жылы ылғалсүйгіш дақылдарды қысқарту жөніндегі жоспарлы көрсеткіштер орындалмады: күріш пен мақта дақылдары жоспарлы көрсеткіштерден асып түсті. Сонымен қатар су үнемдеу технологиялары қолданылатын жер көлемі 543,5 мың гектарға жетті, жыл сайынғы өсім шамамен 150 мың гектарды құрайды. 2026-2028 жылдарға арналған бюджетте суды үнемдеуді қолдауға 228,1 млрд теңге қарастырылған.

Бұған дейін, 2025 жылдың шілде айында Премьер-министр оңтүстік өңірлердің әкімдеріне егінге қажетті судың ұтымды пайдаланылуына қатаң бақылауды қамтамасыз етуді, ылғалды көп қажет ететін дақылдардың рұқсатсыз егілуіне жол бермеуді және халықты сумен үздіксіз қамтамасыз ету үшін алдын ала шаралар қабылдауды тапсырған болатын. Тексеру қорытындысы бойынша ылғалсүйгіш дақылдарды рұқсатсыз егуге жол берген лауазымды тұлғалар тәртіптік жауапкершілікке тартылды.

Биылғы 10 айда көлік қызметтерінің көлемі 20,7%-ға өсті. Бұл туралы Үкімет отырысында ҚР көлік министрі Нұрлан Сауранбаев мәлімдеді.

Ол бүгінгі таңда көлік саласы экономиканың өсу драйверлерінің біріне айналғанын атап өтті. Осы жылдың 10 айында негізгі көрсеткіштер бойынша оң динамика байқалады. Көлік қызметтерінің көлемі 20,7%-ға өсті. Негізгі капиталға салынған инвестициялар 18,4%-ға артты.

Үкімет отырысында ҚР көлік министрі Нұрлан Сауранбаев республика бойынша жүргізіліп жатқан автомобиль жолдарын жөндеу және өткізу пункттерін жаңғырту жұмыстары туралы баяндады.

Ол биыл автомобиль жолдары бойынша 13 мың шақырым жол құрылыс және жөндеу жұмыстарымен қамтылғанын атап өтті. Республикалық жолдардың 93%-ы нормативтік-техникалық жағдайға сай.

Ішкі шекарадағы өткізу пункттерін жаңғырту жұмыстары жүргізілуде. 2027 жылдың соңына дейін 37 өткізу пунктін аяқтау жоспарланып отыр.

Министр жыл сайын жасанды интеллект технологияларын қолдана отырып жол диагностикасы жүргізілетінін айтты.

Жол төсемін сақтау үшін 220-ға дейін автоматтандырылған өлшеу стансаларын орнату жұмыстары жалғасуда. Бюджетке түсетін салмақты азайту мақсатында Республикалық маңызы бар жолдарда ақылы учаскелер кезең-кезеңімен енгізіледі. Бүгінде ақылы жолдарда енгізілген KazToll жүйесі арқылы 79 млрд теңге жиналды.

Қазақстан 42 елмен автокөлік жүк тасымалын жүзеге асырады. Көлік министрі автокөлік саласында жүк тасымалдау көлемі 288 млн тоннаны құрап, алдыңғы есепті кезеңмен салыстырғанда 1,7%-ға артқанын хабарлады.

Автоматтандырылған өлшеу стансалары заңбұзушылықтарды анықтау көрсеткіші мен бюджетке түсетін кіріс деңгейін 10 есеге арттырды.

Бас прокуратурамен жүргізілген интеграция нәтижесінде осы жылдың 5 айының қорытындысы бойынша айыппұл төлеу қажеттігі туралы 10 мыңнан астам нұсқама ресімделді.

Қазақстанда биылғы 10 айдың қорытындысы бойынша әуе көлігімен 13,1 млн жолаушы тасымалданды. Министр бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 6,5%-ға артық екенін атап өтті. Жүктерді әуе көлігімен тасымалдау кезіндегі негізгі цифрлық құрал – e-Freight жүйесі. Бүгінгі таңда жүйені елдің барлық әуежайлары мен авиакомпаниялары пайдаланып отыр. Бұл IATA халықаралық стандартына сәйкес келеді.

2025 жылдың 10 айында теміржол көлігімен 380 млн тоннадан астам жүк тасымалданды. Министр теміржол көлігімен жүк тасымалдау көлемі өсіп келе жатқанын атап өтті. Осы жылдың 10 айында жүктерді тасымалдау көлемі 380,3 млн тоннаны құрады, бұл өткен жылдың ұқсас кезеңімен салыстырғандаі 7,9%-ға артық.

Digital Trade Coridor сияқты саланы цифрландыру бастамалары транзиттік жүк ағынын арттыруға бағытталған. Электрондық декларациялау және бірыңғай терезе арқылы қызмет көрсету кедергілерді жоюға және халықаралық тасымалдаушылардың сенімін арттыруға ықпал етеді.

Цифрландыру автожолдардың өткізу қабілетін 20%-ға арттырады. Мемлекет басшысының тапсырмасына сәйкес Smart Cargo платформасы осы жылдың қазан айында іске қосылған. Платформа мемлекеттік органдардың сервистерін біріктіреді. Бүгінде мемлекеттік органдардың 30 сервисімен интеграция аяқталды. Платформаны дамыту шеңберінде мемлекеттік және жеке секторлардың тағы да 47 қосымша сервисін интеграциялау жоспарлануда.

Министр салаларды цифрлық трансформациялау нәтижесі автожолдардың өткізу қабілетін 20%-ға арттыратынын айтты. Автокөлікпен өткізу пункттерінің өткізу мерзімі шамамен 10 минутты құрайды. Жасанды интеллект технологиясын енгізу пойыздарды құру және жоспарлау уақытын 6 есе азайтып, әуежайларда жүктерді өңдеуді 1 сағатқа дейін қысқартады.

ҚЫТАЙҒА ТЕМІРЖОЛ ЭКСПОРТЫ 11%-ҒА ӨСТІ

Достық – Мойынты учаскесінде маршруттың екінші жолдары бойынша қозғалыстың ашылуы ҚХР-ға отандық тауарларды жеткізуді ұлғайтуға мүмкіндік берді. Бұл туралы Үкімет отырысында «ҚТЖ» ҰК» АҚ басқарма төрағасы Талғат Алдыбергенов мәлімдеді.

Оның айтуынша, 11 айдағы көрсеткіш километріне 264 млрд болды. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 7,4%-ға жоғары.

Елдің жүйе құраушы кәсіпорындарынан экспорттық жүктерді тасымалдау 80 млн тоннаны (+6,5%) құрады. Бұл ретте ең белсенді динамика шығыс бағытта байқалады. Сауда-саттыққа ұзындығы 836 шақырым болатын Достық – Мойынты учаскесінде жұмысшы қозғалысы ашылған екінші жолдардың құрылысы аяқталды.

Президент тапсырмасы бойынша ҚТЖ 4 мың шақырымнан астам темір жолды жөндеді. Мемлекет басшысының инфрақұрылымды жаңарту жөніндегі тапсырмасын орындау шеңберінде осы жылы бүкіл ел бойынша темір жолдардың елеулі учаскелері күрделі жөндеумен қамтылды. Президент қозғалыс қауіпсіздігін қамтамасыз ету және пойыздардың жылдамдығын арттыру үшін 11 мың шақырым темір жолға жөндеу жұмыстарын жүргізу міндетін қойды.

Ұлттық компания басшысы баяндағандай, жұмыстар кесте бойынша жүргізілуде. Бүгінгі таңда 4 375 шақырым жол жөнделді. Қолданыстағы желілерді жөндеумен қатар жаңа желілердің белсенді құрылысы және жалпы ұзындығы шамамен 3 мың шақырым учаскелерде заманауи автоблоктау жүйелерін енгізу жүргізілуде.

Жол-құрылыс маусымында барлық санаттағы жұмыстармен жалпы ұзындығы 8,8 мың шақырым жол қамтылды.

«ҚазАвтоЖол» ҰК» АҚ басқарма төрағасы Дархан Иманашев Үкімет отырысында 2025 жылы көлік инфрақұрылымын дамыту мақсатында жол-құрылыс маусымы барысында барлық санаттағы жұмыстармен 8,8 мың шақырым автомобиль жолдары қамтылғанын атап өтті, оның ішінде:

🔹 құрылыс және реконструкциялау жобалары 2,2 мың шақырым;

🔹 күрделі жөндеу объектілерімен 460 шақырым қамтылды;

🔹 орташа жөндеу көлемі 6,1 мың шақырымды құрайды;

🔹 22,6 мың шақырым қамтылған.

Ақпараттық модельдеу технологиясы ҚР-ның автожол құрылысында қолданылады. Кепілдігі бар учаскелерде жасанды интеллект арқылы жол жамылғысындағы ақауларды автоматты анықтау жүйесі пайдаланылуда.

Спикер бұл бағытта келесі цифрлық шешімдер қолданылып жатқанын айтты:

🔹 «Q-RAM» жүйесі – қайта жаңғырту, орташа және күрделі жөндеу нысандарындағы жұмыстың барысын бақылау;

🔹 «KazRoadLab» – зертханалық сынақ нәтижелерін нақты уақыт режимінде бақылау;

🔹 «Smart Road Diagnostic System» – GPS координаттарымен жасанды интеллект алгоритмдері негізінде жол төсемінің жай-күйін талдау;

🔹 «Цифрлық теңге» механизмі – шығыстардың ашықтығын қамтамасыз ету.

Қазақстанда ұзындығы 4,9 мың шақырым ақылы жолдар желісі жаңартылуда. «ҚазАвтоЖол» ҰК» АҚ биыл сондай-ақ ұзындығы 1,7 мың шақырым болатын 9 жаңа жол учаскесі іске қосылғанын хабарлады.

Бұл қаражатқа ұзындығы 4,9 мың шақырым 26 ақылы учаскені күтіп ұстау және ағымдағы жөндеу, ақы алу жүйесінің инфрақұрылымын қамтамасыз ету, сондай-ақ соңғы жылдары 1 мыңға жуық жол-пайдалану техникасы сатып алынғаны, инвестор шығындарын өтеу және өзге де әкімшілік шығыстар жүзеге асырылғаны атап өтілді.

Keden платформасын енгізу және өткізу пункттерін жаңғырту: кедендік рәсімдеу уақыты 3 есеге қысқарды. Президенттің транзиттік әлеуетті кеңейту және шекарадағы кедергілерді жою жөніндегі тапсырмасын орындау шеңберінде Қаржы министрлігі кедендік рәсімдерді автоматтандыру және инфрақұрылымды жаңарту бойынша жүйелі жұмыстар жүргізуде. Бұл туралы Үкімет отырысында қаржы министрі Мәди Такиев мәлімдеді.

Оның айтуынша, қабылданған шаралар логистикалық процестерді жеделдетуге және фискалдық кірісті арттыруға мүмкіндік берді. Қазіргі уақытта бірыңғай Keden платформасына көшу аяқталуда, ол қолданыстағы әртүрлі жүйелерді алмастыруға арналған. Бүгінгі таңда 16 модуль енгізілді. Процедураларды автоматтандыру транзиттік уақытты 30 минуттан 10 минутқа дейін қысқартты, ал контейнерлік пойыздарды тексеру 3 сағаттың орнына 30 минут алады.

Электрондық кезек жүйесі де жетілдірілді: жасанды интеллект енгізілді, VIN-кодтар бойынша бақылау күшейтілді және қате брондау алынып тасталды.

Сонымен қатар, жыл соңына дейін тоғыз өткізу пунктін қайта жаңғырту аяқталады. Жақын арада «Қазығұрт», «Темір баба», «Тәжен», «Майқапшағай» және «Бақты» нысандары іске қосылады деп күтілуде. «Нұр Жолы» пунктін тәулік бойы жұмыс режиміне көшіру автокөлік ағынын екі есеге арттыруға мүмкіндік берді.

ҚР-да көлік саласының цифрлық трансформация картасын бекітті. ҚР жасанды интеллект және цифрлық даму вице-министрі Ростислав Коняшкин Үкімет отырысында көлік саласын цифрландыру бойынша жүргізіліп жатқан жұмыстар туралы баяндады.

Ол Мемлекет басшысының тапсырмаларын орындау мақсатында Көлік министрлігі Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігімен бірлесіп көлік саласының цифрлық трансформация картасын бекіткенін атап өтті.

Құжатта нақты мақсаттар қойылды:

 2027 жылға дейін 10 халықаралық әуежайда биометриялық сәйкестендіруді іске қосу;

 теміржол бағыттарының 55%-на интеллектуалды жүйелер енгізу;

 2029 жылға қарай автокөлік өткізу пункттерінде «жасыл дәлізді» толық енгізу.

«Бұл шаралар шекарадан өту уақытын қысқартып, жүк пен жолаушыларға көрсетілетін қызмет сапасын жақсартады және транзиттік әлеуетті күшейтеді» — деді Ростислав Коняшкин.

Транзитке арналған цифрлық жүйе бизнес пен мемлекет үшін бақылауды жеңілдетеді. Вице-министрдің айтуынша, бұл жүйе навигациялық пломбалар арқылы жүк қозғалысын нақты уақыт режимінде бақылауға мүмкіндік береді.

Қазіргі уақытта жүйе:

 7 теміржол стансасында;

 11 автомобиль өткізу пунктінде қолданылады;

 Мемлекеттік кірістер комитетінің және одақ елдерінің жүйелерімен интеграцияланған.

Контейнерлік тасымал көлемінің өсуі және «Ақылды кеден» жобасын енгізу: Үкімет көлік-транзит саласын дамыту және цифрландыру жөніндегі Президент тапсырмасын жүзеге асыру бойынша шаралар қабылдауда

Үкімет отырысында қаралды. Премьер-министр Мемлекет басшысы көлік-транзит саласын дамыту және цифрландыру мәселесіне ерекше көңіл бөліп отырғанын атап өтті.

Премьер-министр бұл міндетті жүзеге асыру үшін жүйелі шаралар қабылданып жатқанын баса айтты. Мәселен, Транскаспий халықаралық көлік бағытының (ТХКБ) өткізу қабілеті ұлғайтылды, шетелдік серіктестермен тарифтік саясат үндесімді түрде жүргізіліп, жүктерді жеткізу мерзімдері қысқартылды.

Автожол инфрақұрылымын транзиттік және халықаралық дәліздерге басымдық бере отырып жаңғырту жұмыстары қолға алынды. Нәтижесінде контейнерлік тасымал көлемі өсті.

Сондай ақ цифрлық шешімдердің енгізілуі атап өтілді: Қазақстан-Қытай шекарасында пилотсыз тасымал мен бірыңғай электрондық декларацияны қамтитын «Ақылды кеден» жобасы жүзеге асырылып жатыр.

Президент тапсырмаларын жүзеге асыру нәтижелері: Қазақстан арқылы транзиттік тасымал көлемі жыл басынан бері 29 млн тоннадан асты.

Олжас Бектенов халықаралық көлік дәліздері мен өткізу пункттеріндегі процестерді жылдам цифрландыруды тапсырды. Үкімет отырысында Премьер-министр Мемлекет басшысы экономиканың барлық саласын, оның ішінде көлік-транзит саласын жаппай цифрландыру міндетін қойғанын атап өтті.

Жүк жөнелтушілер үшін көлік логистикалық операциялардың жеделдігі, алдын ала болжау мүмкіндігі және цифрлық ашықтығы тасымал бағытын таңдауда негізгі фактор саналатыны баса айтылды. Осыған байланысты Президент Жолдауы аясында логистикада, оның ішінде Smart Cargo экожүйесінде жүк қозғалысына онлайн мониторинг жүргізу және бүкіл бағыт бойынша мемлекеттік және жеке цифрлық платформаларды интеграциялауға бағытталған толықтай цифрлық шешімдер жүзеге асырылуда.

Премьер-министр Олжас Бектенов Мемлекет басшысы алға қойған міндеттер аясында әуе хабтарын дамыту Үкіметтің басым бағыттарының бірі екенін атап өтті.

Премьер-министр көлік ағындарын болжау мен басқару үшін ЖИ енгізуді тапсырды.

Қазірдің өзінде деректердің бірыңғай массиві жасалып, жүк қозғалысын бақылау және өткізу пункттерінің жүктемесіне мониторинг жүргізу модульдері іске асырылды. Бұл осал тұстарды жедел анықтап, уақтылы шешім қабылдауға мүмкіндік береді.

Автожолдар сапасына бақылауды күшейту: Премьер-министр әкімдіктерге жергілікті жолдарды толық паспорттау жұмысын аяқтауды тапсырды.

Көлік-транзит саласын дамыту және цифрландыруға арналған Үкімет отырысында Премьер-министр Олжас Бектенов автожол инфрақұрылымы сапасын арттырудың маңыздылығына тоқталды.

Олжас Бектенов «E-жолдар» жүйесі еліміздегі жолдар жағдайын цифрлық есепке алудың негізгі құралы болуы тиіс екенін атап өтті.

Аталған жұмыс Президенттің барлық саланы, оның ішінде көлік-транзит саласын цифрландыру жөніндегі тапсырмалары аясында жүргізілуде.

Импорт пен экспорттағы ашықтық: Премьер-министр әуе жүктері үшін «e-Freight» жүйесін толық интеграциялауды тапсырды

Олжас Бектенов жауапты министрліктерге әуе жолдары арқылы өтетін жүк тасымалы саласында электрондық құжат айналымына көшуді жеделдету және «e-Freight» ақпараттық жүйесімен кешенді интеграцияны аяқтау туралы атап өтті.

Премьер-министр аталған шара импорттық және экспорттық декларациялар, сондай-ақ ветеринариялық және фитосанитариялық сертификаттар бойынша деректердің автоматты түрде берілуін қамтамасыз ететінін баса айтты.

Мемлекет басшысының көлік-логистика саласын дамыту жөніндегі тапсырмаларын жүзеге асыру аясында теміржол саласында цифрлық шешімдерді енгізуді жалғастыру қажеттігін де атап өтті.

Президент тапсырмасына сәйкес, желтоқсан айында мемлекеттік шекара арқылы өткізу пункттерін жаңғырту жұмыстары аяқталатынын атап өтілді.

Премьер-министр Көлік министрлігіне «ҚазАвтоЖол» компаниясымен бірге жұмыс қарқынын жеделдетіп, өткізу пункттерінің құрылысын белгіленген мерзімде аяқтауды тапсырды.

Аталған мәселе Премьер-министрдің тікелей бақылауында екені жеткізілді.

Халық пен тасымалдаушыларға қолайлы жағдай: Олжас Бектенов көлік жолдары бойындағы сервистік инфрақұрылымның жай-күйі мәселесін көтеріп, тапсырмалар берді.

Жалпы бақылау мен үйлестіру Премьер-министрдің бірінші орынбасары Роман Склярға жүктелді.

Фото: ҚР Үкіметі