Бізге берген сұхбатында Шығыс Қазақстан облыстық ветеринария басқармасының басшысы Рамиль Сағандықов бүгінгі жағдай, алдағы жоспарлар мен саланың өзекті міндеттері туралы кеңінен әңгімеледі, деп хабарлайды Altainews.kz тілшісі.

ТҰРАҚТЫЛЫҚ ПЕН БАСЫМДЫҚТАР

– Бүгінде ветеринария қызметінің жұмысы қалай ұйымдастырылған?

– ШҚО ветеринария басқармасы халықтың денсаулығын қорғау және жануарларды зооноздық аурулардан сақтау бойынша мемлекеттік саясатты іске асырады. 2025 жылға қойылған басты басымдықтарымыз: эпизоотиялық тұрақтылықты сақтау, профилактикамен және диагностикамен толық қамту, материалдық-техникалық базаны нығайту және дамыту, кадрлық әлеуетті арттыру.

Жылдан-жылға өзгермейтін басты стратегиямыз – тәуекелдерді тұрақты бақылауда ұстау, жаңа әдістемелерді енгізу және фермерлермен өзара әрекеттестік механизмдерін барынша ашық ету.

– Облыста қанша ветеринар жұмыс істейді, кадр тапшылығы қалай шешілуде?

– Қазіргі уақытта басқарма құрылымында 475 ветеринар маман бар. Ірі қара санына байланысты бізге кемінде 550 маман қажет. 75 маман жетіспейді. Бұл тапшылықтың себептері: жастар қалада оқуды және жұмыс істеуді қалайды, ауылдағы еңбекақы бәсекеге қабілетті емес, тұрғын үй және әлеуметтік жағдайлар шектеулі.

Алайда, 2025-2026 жылдарға арналған жоспарымызда бұл мәселені шешу жолдары қарастырылған. Атап айтқанда жастарға жеңілдікті білім беру несиелері мен жұмысқа орналасқанда көтермеақы беру, онлайн курстар мен аудандарда көшпелі семинарлар өткізу, «вет-мобильдер» арқылы шалғай ауылдарға мамандар жіберу.

ЦИФРЛЫҚ ТРАНСФОРМАЦИЯ

– Ауылдармен, қалалармен, фермерлермен және жергілікті билікпен жұмыс қалай жүргізіледі?

– Біз үш негізгі цифрлық шешімді белсенді түрде пайдаланамыз: «БАЕЖ» – бірыңғай автоматтандырылған есеп жүйесі, «МШАЖ» – мал шаруашылығының ақпараттық жүйесі, «Vetmobile» – ветеринарлар мен фермерлерге арналған мобильді қосымша.

2024 жылы 108 планшет сатып алынды, бұл жерде қызметкерлерге электронды құжат айналымын жүргізуге, ауруларды тіркеуге және агроөнеркәсіп өкілдерінің сұраныстарын жедел алуға мүмкіндік берді. Фермерлер «Vetmobile» арқылы өтінімдер жолдай алады, анықтамаларға тапсырыс береді және вакцинация қажеттілігі туралы ескертулер алады.

Осы цифрлық «вет-хабтың» арқасында кері байланыс күшейді: халықтың 90%-дан астам сұранысы 1 тәулікте өңделеді (бұрын 3-5 күнге дейін созылатын).

ЭПИЗООТИКАЛЫҚ АХУАЛ

– Облыстағы қазіргі жағдай қандай? Аса қауіпті ауру ошақтары тіркелген бе?

– Эпизоотиялық жағдай тұрақты, аса қауіпті жұқпалы ауру ошақтары тіркелген жоқ. Ветеринарлық қызмет үздіксіз мониторинг жүргізіп отыр және кез келген қауіпке дереу әрекет етуге дайын.

2025 жылдың алғашқы жартысындағы негізгі көрсеткіштер: шалғай аудандарда энзоотиялық аурулардың (гиподерматоз, псороптоз) 3-5 оқиғасы тіркелді, бруцеллёз, туберкулёз және басқа да инфекцияларға 1,2 миллионнан астам зерттеу жүргізілді, 11 аса қауіпті және энзоотиялық ауруға қарсы вакцинация жүргізілді.

Қосымша сақтық шаралары:

- құтыру, аусыл, пастереллёз, сібір жарасы, нодулярлық дерматит, ЭМКАР, эхинококкоз, жұқпалы ринотрахеит, шешекке қарсы екпе;

- туберкулёз және маңқаға қарсы тері ішілік және көз арқылы диагностика;

- бітелер мен кенелерге қарсы иммундау;

- барлық ауыл шаруашылық жануарларын сәйкестендіру;

- мал шаруашылығы нысандарын дезинфекциялау және дезинсекциялау.

Нәтижесінде вакцинациямен қамту 98%-ға жетіп, маусымдық аурулар азайды.

ИНФРАҚҰРЫЛЫМ МЕН ЛОГИСТИКА

– Қай аудандарда жұмыс қосымша күш пен қолдауды қажет етеді?

– Шалғайдағы аудандарда логистика мен кадр жетіспеушілігі – басты қиындық. Ауа райы қиын кезде шаруашылықтарға жету қиын. Жас мамандардың жетіспеушілігі де қолбайлау.

Мәселені шешу жолдары: «вет-мобиль» негізіндегі көшпелі бригадаларды іске қосу, жергілікті тасымалдаушылармен келісімшарт жасау, аудандық пункттерді спутниктік байланыспен жабдықтау.

Қазір облыста 99 ветеринарлық пункт бар: 38-і – жеке ғимаратта (көбі ескі күйде); 36-сы – әкімдік ғимараттарында; 18-і – ауылшаруашылық нысандарда; 7-еуі – жеке үйлерде орналасқан.

Негізгі проблемалар – жарық, жылу, интернет, су жүйесінің болмауы және санитарлық талаптардың сақталмауы.

Бір ветпункттің құрылысы 52 млн теңге, жылдық шығыны – 2,6-3 млн теңге. Қазіргі кезде ветеринария басқармасы облыстағы ветпункттерді жаңарту және құрылымдау бойынша ірі жобаны әзірлеп жатыр.

Облыста 157 мал өлексесін көметін орын тіркелген, оның ішінде 101-інде сібір жарасынан өлген мал көміліпті (97-сі нормаларға сай жабдықталған). Жыл сайын олардың күтіп-ұстауына 10 млн теңгеден аса қаражат жұмсалады. 2026 жылға дейін қосымша 57 көму нысанын салу жоспарланған.

Басты басымдық – Жамбыл облысындағы үлгі бойынша заманауи ветпункттер салу және шекаралас аумақтарда мал өлексесін көметін орындар құру.

МАЛ СОЮ ПУНКТТЕРІ

– Мал сою мәселесі қалай шешілуде?

– Облыста 56 мал сою нысаны бар (19 – сою пункті, 37 – алаң). Бұл 356 елді мекенге тиесілі. Қосымша 27 нысан қажет. Ел заңнамасына сәйкес, мұндай нысандарды салу – бизнестің құзырында, ал ауру малды санитарлық утилизациялау – жергілікті атқарушы органдардың міндеті.

Қытайлық серіктестердің қолдауымен ШҚО-да халықаралық ветеринарлық зертхана салынуда. Құрылыс аяқталуға жақын. Зертхана хроматограф, спектрометр сынды заманауи жабдықтармен жарақталған. Қытайлық сарапшылар отандық мамандарды оқытып шықты. Ең бастысы – бұл зертхананың қорытындысы Қытайға экспортталатын өнім үшін қосымша тексеруді қажет етпейді.

Қазір ветеринария басқармасы зертхананы іске қосу жұмыстарын жылдамдатып жатыр.

ЖОБАЛАР МЕН ИНВЕСТИЦИЯЛАР

– Жыл соңына дейінгі және болашақтағы жоспар қандай?

Біз мыналарды іске асыруды жоспарлап отырмыз:

- материалдық-техникалық базаны нығайту: 112 қызметтік көлік, соның ішінде тоңазытқыштар, дезинфекция қондырғылары, өртеп жоятын қондырғылар сатып алу;

- жылдық жоспар аясында 9 мал өлексесін көметін орын салу;

- вакцинация мен диагностиканы қатаң бақылау арқылы эпизоотикалық тұрақтылықты нығайту;

- «Torttulik» онлайн-консультациялар модулін енгізу арқылы цифрлық платформаларды дамыту;

- жастарды гранттар мен тағылымдамалар арқылы салаға тарту.

Жүргізілген талдау мен жүйелік проблемаларды анықтаудың арқасында 2026 жылға дейінгі нақты даму жоспары әзірленді.

– Аймақ тұрғындарына, әсіресе мал шаруашылығымен айналысатындарға не айтасыз?

– Вакцинация мен уақытылы диагностика – аймақтың азық-түлік қауіпсіздігі мен халық денсаулығының кепілі. Ветеринариялық пункттер мен «Vetmobile», «Torttulik» платформалары арқылы белсенді әрекеттестік орнату қажет. Мал сәйкестендіру мен биоқауіпсіздік шараларын сақтау бойынша да бірлескен жұмыс маңызды.

ШҚО ветеринария саласы сенімді түрде алға жылжып келеді. Цифрландыру мен инвестициялардың арқасында қолмен бақылау қажеттілігі жойылып, эпизоотикалық жағдай тұрақты бақылауда. ҚХР-мен бірлесіп зертхана салу мен «вет-мобильдердің» жаппай сатып алынуы тек мәселелерді шешіп қоймай, мал шаруашылығы өнімін екі есе арттыруға негіз қалағанын көрсетеді.

Кадрлық бастамалар мен жаңа оқу форматтары кадр тапшылығын жоюға мүмкіндік береді. Ал мал өлексесін көметін орындар салу мен ветпункттерді жаңарту санитарлық стандарттардың сақталуына кепіл болмақ.

Иә, бруцеллёз және инфрақұрылым кемшілігі сияқты мәселелер әлі де бар. Бірақ бұл проблемалар жергілікті әкімдіктердің, фермерлер мен ветеринарлық қызмет өкілдерінің бақылауында. Мал саулығы мен өнім сапасы – өңірдің ғана емес, бүкіл елдің азық-түлік қауіпсіздігіне қосылған ортақ үлес.

Дамир Омаров

Фото: Махаббат Ахметжанова