KZ
Өскемен
+12°
переменная облачность жел 5 м/с, В
447.89 476.78 4.79

Оқушылардың ораза ұстауы дұрыс па?

Фото: egemen.kz

1.03.2024, 12:15 395 Ләззат Қанатқызы

Он екі айдың төресі, қасиетті Рамазан айының басталуына да санаулы күндер қалды. Бұл берекелі айды барша мұсылман қауымы асыға күтетіні анық. Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының Шариғат және пәтуа бөлімі бекіткен 2024 жылғы діни күндер кестесіне сәйкес, биыл ораза 11 наурызда басталады. Десе де, діни басқарма әзірге ораза кестесін жариялаған жоқ. Бүгіннен бастап еліміздің барлық аумағында бірыңғай уақыт белдеуі енгізілді. Ораза кестесі де сол уақытқа байланысты жарияланбақ.

Шариғат бойынша балиғат жасына келген, ақыл-есі дұрыс әрбір мұсылманға Рамазан айында ораза ұстау парыз етілген. Пенденің сабыры мен шыдамы сыналатын бұл айда оразаға ниет еткен жандар да баршылық. Дін өкілдерінің айтуынша, жыл санап артып та келеді. Осы орайда ораза ұстаушылардың жасы уақыт өткен сайын жасарып бара жатқанын да байқаймыз. Олардың қатарында, әлбетте, мектеп оқушылары мен жасөспірімдер де кездеседі. Десе де, қасиетті айдың қадір-қасиетін партадағы оқушы қаншалықты түсіне алып жүр?!

- Балиғат жасы – ұл бала мен қыз баланың физикалық тұрғыдан толығуы. Ер баланың балиғат жасқа толуы он екі мен он бес жас аралығында болса, қыз баланың балиғат жасы тоғыз бен он екі жас аралығы болып есептеледі. Яғни, осы жас аралығында олар физикалық жағынан, сонымен қатар ақыл-есі толығып, қасиетті айдың міндетін түсіне бастайды. Оларға ораза міндеттеледі, - дейді облыстық Халифа Алтай мешітінің наиб имамы Аслан Абақов.

Алайда, шариғат бойынша парыздан босатылған бірқатар санаттағы адамдар бар екенін де атап өткен жөн. Денсаулық жағдайына байланысты уақытпен дәрі-дәрмек қабылдайтын немесе оның еміне рұқсат етілмейтін науқас адамға, жолда, сапарда жүрген адамға, оның жолы жеңіл әрі қиындықсыз болса да, оған ораза ұстамауға болады. Сондай-ақ ораза ұстауға шамасы келмейтін егде жастағы адам, жүкті және емізулі баласы бар әйел, жас бала және ақылынан адасқан адам және етеккірі келген немесе босанғаннан кейінгі қаны келіп жатқан әйелдерге ораза ұстауға тыйым салынады. Бірақ қарыз болған күндерді міндетті түрде өтеу шарт.

Мектеп оқушылары мен жасөспірімдердің ауыз бекітуіне қатысты қоғамда пікір екіге жарылған. Бір тарап 5 парыздың бірін өтегендері дұрыс десе, кейбірі бұғанасы қатпай жатып, мұндай қадамға бару орынсыз деп санайды. Тіпті әлеуметтік желі беттерінде жастардың ораза ұстап, ауызашарға баруын сәнге айналдырып алғанын жарыса жазатындар да жетерлік. Одан өзге, ақ халаттыларда балалардың ауыз бекітуіне қарсы пікір білдіріп жататынын көзіміз шалды. Олардың айтуынша, 30 күн бойы ас-ауқаттан тыйылу кезінде баланың ағзасында әлсіздік, дәрменсіздік пайда болады. Бұл жағдай оның денсаулығына кері әсер етуі мүмкін.

- Дәрігер ретінде балалардың ораза ұстауына қарсымын. Биыл ораза тура көктем айына сәйкес келіп отыр. Ал, бұл мезгілде кез келген адам бойында иммунитеттің әлсіреуі байқалады. Себебі қыс мезгілінде көптеген ЖРВИ ауруларының салдарынан адам ағзасы әлсірейді. Сондықтан көктемнің алғашқы айларында мол, құнарлы, дәруменге толы тамақ ішуі керек. Ол балалар үшін де өте маңызды. Ал, ораза кезінде күн ұзаққа тамақтан тыйылу баланың организмін әлсіретіп жіберуі мүмкін, - дейді №2 қалалық аурухананың жалпы тәжірибелік дәрігері Назым Кенжібаева.

Дәрігер маманның сөзін ұстаздар да қолдап отыр. Бала денсаулығына әсерінен бөлек, оқуға деген құлшынысы төмендеп кететінін де айтады. Арасында ауыз бекіткенін сылтауға айналдыратындар, мақтан қылып айтатын балалар мен көпшілікке еріп ұстайтындар да бар көрінеді. Бала діннің, парыздың мән-мағынасын тереңінен түсінгеннен кейін ораза ұстаған дұрыс дейді ұстаздар.

- Дінге деген көзқарасым, әрине оң. Бірақ балалардың ерте бастан ораза ұстауына өз басым қарсымын. Былтырғы Рамазан айында мектеп оқушылары арасында ауыз бекіткен балалар болды. Әсіресе жоғары сынып оқушыларының арасында көп. Сол кездері баланың ұйқысы қанбағанын, әлсіздік басып, оқуға деген құштарлығы төмендегенін байқадым. Бала болған соң алысып, жүгіріп ойнап, әлсіреп қалады. Ұйқысы бұзылып, күн ұзаққа аш құрсақ жүрген баланың қызығушылығы да жоғалады. Баланың денсаулығына да кері әсер етуі мүмкін, - дейді Ы.Алтынсарин атындағы орта мектептің тарих пәнінің мұғалімі Лаура Қадылбекова.

Десе де, дін өкілдері оразаның медицина саласында пайдалы екені ғылыми тұрғыда дәлелденгенін алға тартады. Тіпті бұл тақырыпты түпклікті зерттеп, дәлелдеп, Нобель сыйлығын алғандар да бар екені белгілі. Француз биологы, ішкі ағзалар бойынша білікті дәрігер болған, Нобель сыйлығының лауреаты Алексис Каррель өзінің «Белгісіз адам» деген еңбегінде: «Адамдар барлық ғасырларда ораза тұтқан. Сондай-ақ барлық діндер тамақ-судан тыйылып ауыз бекітуге шақырудан ешқашан тыйылған емес. Адам ауыз бекіткенде ең бірінші аштық, одан соң денеде әлсіздік сезінеді. Кейде осының әсерінен адам қобалжуы да мүмкін. Бұл сыртқы болып жатқан жағдайлар, бірақ ішкі организмде құбылыстар бұған қарағанда маңыздырақ. Осы сәтте бүйректегі қант қимылдайды, онымен бірге терінің астында сақталған майлар да қимылдап ериді. Ішкі ағзалар мен жүрек бір қалыпты жұмыс істеуі үшін барлық организм өзіндегі сақталған қордан қажетті энергия жұмсай бастайды. Бұл – болашақта адам организмінің жақсы жұмыс істеуімен қамтамасыз етеді», - деген. Медицна мамандары да өз кезегінде ересек адамдардың отыз күн бойы ораза ұстау денсаулыққа оң әсер ететінін айтады.

- Негізінен ересек адамдарға денсаулық тұрғысынан пайдасы зор. Оны теріске шығара алмаймыз. Медицина тамақтанбаған кезде адамның ұйқы безі демалытынын дәлелдеген. Екіншіден, ол қант мөлшерінің төмендеуіне алып келеді. Сондай-ақ, адам ағзасындағы майлар еріп, метаболизимпроцесі жақсарады. Соның әсерінен адам салмақ тастап, артық ет пен майдан құтылады. Адам ағзасының жаңаруына ықпал етеді, - деп түсіндірді Назым Еркінқызы.

Ашық дереккөздердегі мәліметке сүйенсек,  әлем тұрғындары арасында жиілеп кеткен қант ауруын емдеу үшін дәрігерлер 10-15 күндей ораза ұстауға кеңес беретін көрінеді. Ораза тұтқан адамдарда адреналин және кортизон гармондары қанға көбірек келеді. Бұл гармондар қатерлі ісік жасушаларының дамуын тежейді. Осылайша ораза рак клеткаларына қарсы қалқан бола алады. Дене құрылысы да ретке келіп, дененің сергектігі артады. Адамның иммунитеті нығайып, асқазан, бүйрек, қант диабеті, жүрек және бауыр ауруларына қарсы тұру қабілеті нығаяды. Бауырдың ас қорыту процесінде де маңызы зор. Ораза кезінде бауыр 3-5 сағат демалады, азық жинау жұмысын бір мезгіл тоқтады. Бұл арада қорғану жүйесін күшейтетін глобин белоктарын дайындайды. Қан қысымы жоғары адамдар үшін ораза дәрі секілді пайдалы.

- Студенттер, мектеп оқушыларының арасында ораза ұстап жатқандар жыл санап көбейіп келеді. Бұл жерде біз оразаның парыз екенін түсінуіміз керек. Соған байланысты медицинада қолданылып, жастар арасында сәнге айналған интервалды ашығуда оразамен сәйкес келеді. Ал, жасөспірімдердің ораза ұстауы үнемі жиі талқыланып жатады. Осы орайда ораза ұстаудың өзіндік әдебін де ескерсек жөн болар еді. Сол қағидаларды, тәртіптерді ұстанса оразаның пайдасы болады. Егер бала сәресін күтіп күтіп таңға дейін отырса, тамақ ішкенде тойып алып, жата алмаса оның ұйқысы қанбайтыны да анық. Одан кейін өзіне де, денсаулығына да, оқуына да зиянын тигізеді. Сәресін ішкен кезде асқазанның 3/1 бөлігі ғана толуы керек. Егер бала ораза ұстаса, ата-анасы оны қадағалап, режиімі бұзылмауын, тамақ ішуін бақылауға алғаны дұрыс, - дейді Аслан Мұратұлы.

Ал, дәрігерлер кәмелет жасына толғанда ғана ораза ұстаған жөн деп санайды. Олардың айтуынша, 17-18 жаста баланың ағзасы толықтай қалыптаса бастайды.

- Оған дейін баланың ағзасы дамушы деңгейде болады. Дәрумен талап етеді. Ұйқысының дұрысталуы да осы кезеңде өте маңызды рөл ойнайды. Ұйқы уақытында анобализм процессі күшейіп, катобализм процессі азаяды. Мидағы белсенділік төмендейді. Яғни, ой-қабілетінің төмендеуі, сезімталдық, жүрек қызметінің баяулауы, гармондардың төмен дәрежедегі бұзылуы осы ұйқы қанбағанда орын алады, - дейді дәрігер.

Ес біліп, етек жинамаған баланың еліктегіш келетіні бесенеден белгілі. Осы орайда баланың дұрыс жолға түсуіне, елге елеулі азамат бола білуіне ең бірінші ата-ананың жауапты екенін де білеміз. Ұстаздардың да, дін өкілдері мен ақ халаттылардың да сөзі бір жерден шығады. Олар баланы ата-ана бақылауына алып, кез келген дүниенің мән-мағынасын түсіндірсе екен дейді.

- Менің ойымша, ораза ұстағанға дейін бір аптадан бір айға дейін ағзаны дайындау керек. Егер оразаға шынайы ниет етіп, ауыз бекіткісі келетін бала болса, ата-аналар педиатр маманға қаратқан дұрыс. Яғни, балада асқазан-ішек жолдарының аурулары жоқ екеніне толықтай көз жеткізу керек. Үшіншіден, ораза айында ұйқының бұзуылмауын, дұрыс тамақтануды қадағалап, ретке келтірген жөн, - деді түсіндірді Назым Кенжібаева.

Біздің Instagram парақшамызға жазылыңыз

Жаңалықтарды ең бірінші болып оқыңыз

жазылу
Кликните на изображение чтобы обновить код, если он неразборчив